"فقر وجودی "
245 بازدید
تاریخ ارائه : 10/30/2012 7:26:00 PM
موضوع: فلسفه

" فقر وجودی یا شاهکار فلسفی در دعای عرفه ی امام حسین علیه السلام "

لازم است، چند نکته بیان شود:

الف : وقتی گفته می شود :

« فلان شخص علومی را فرا گرفته وعالم است »

معنای آن این است که، در " ذات " این شخص علمی

نیست، ولی زحمت کشیده و علومی را " کسب " نموده،

  یعنی " علم " عارض بر ذات او شده است؛

ب : خدای رحیم می فرماید :

« یا ایها الناس انتم الفقراء الی الله و الله هو الغنی الحمید »[1]؛

ترجمه :

«ای مردم، همه ی شما فقیر و محتاج به " خدا "هستید و

فقط " خداوند " است که، " غنی و بی نیاز " و " ستوده " است؛

ج : ممکن است شخصی فکر کند که، " فقیر "همانند "عالم"

معنی می شود، و معنای آن عبارت است از کسی که،

فقر بر ذات او عارض شده، و در درون او فقری وجود

ندارد، در صورتی که، چنین نیست، بلکه " فقر " در ذات

موجودات ممکن و مخلوق می باشد، و همه ی هستی

بجز " ذات خداوند تبارک و تعالی " عین فقر و نیستی

هستند، و در حقیقت و ذات خود محتاج و وابسته ی

به " وجود مستقل و مطلق " می باشند،

به این فقری که در حقیقت و هویت " موجود ممکن " وجود

دارد، و وجود ممکن عین آن می باشد " فقر وجودی " گفته

می شود؛

د : بعضی از بزرگان معاصر گفته اند :

« یکی از ابتکارات مرحوم ملا صدرا در فلسفه، مسئله " فقر وجودی " است »،

برای روشن شدن این کلام، لازم است، به دو مطلب، اشاره شود:

ا : اگر مراد ایشان از " این نقل و خبر " آن است که،

مرحوم صدر المتألهین، " فقر وجودی " را تبیین و توضیح

داده اند، این کلام حق است، و براستی چنین است و به

خوبی، در کتاب گرانسنگ و شریف " اسفار " از عهده ی آن بر آمده اند؛

2 : و اگر مراد ایشان، آن است که، مرحوم صدرا،

" فقر وجودی " را کشف نموده و از ابتکارات ایشان است

و پیش از او کسی به آن نرسیده؛ به نظر می رسد که، چنین

نیست، و " فقر وجودی " از صریح کلام " امام حسین علیه

السلام " در " دعای شریف و عجیب عرفه " به دست

می آید،

" امام علیه السلام " در فرازی از این دعای آسمانی به

خدای رحمن و رحیم عرضه می دارد:

  " کیف یستدل علیک بما هو فی وجوده مفتقر إلیک "[2]

ترجمه :

«" خدایا" چگونه می توان از راه معلول و مخلوقی، که در

وجودش محتاج به تو است، بر ثبوت تو استدلال نمود؟»؛

همان گونه که دیده شد، این کلام نورانی و عرشی، به دون

هیچ شک وشبهه ای، صریح در " فقر وجودی " است،

و این بیان علمی از " خوارق عادت وکرامات " آن

حضرت و از نشانه های امامت و عصمتش، می باشد،

و علامت اتصال علم و جان آن حضرت، به مبدا اعلی

و وجود "مطلق و غنی بالذات"، میباشد؛

و ما "خداوند تبارک وتعالی" را بر بزرگترین نعمتش

که ـ ولایت اهل البیت "علیهم السلام" باشد، شاکریم.  

 



[1] . فاطر : 15.

[2] . وافی، فیض کاشانی، جلد 1: 488، بحار الانوار، علامه مجلسی، جلد 64 : 142.